Ik doe hier boodschappen met oog op diabetes type 1 en voeding

Diabetes type 1 en voeding: complete gids

In deze blog

Na de diagnose diabetes type 1 leer je al snel dat je insuline moet doseren voor voeding. Om de juiste dosering toe te dienen, leer je koolhydraten tellen. Maar wat is gezonde voeding bij diabetes type 1? In deze complete gids beantwoorden we die vraag, kijken we naar recepten en leer je meer.

Gezonde voeding bij diabetes type 1

Gezonde voeding is hetzelfde voor mensen zonder en met diabetes type 1. De Schijf van Vijf van het Voedingscentrum biedt voor de meeste mensen een goede basis voor je voedingspatroon. Deze schijf geeft je op basis van je geslacht en gewicht ook een richtlijn voor hoeveel en wat je per dag kunt eten voor een goede gezondheid.

De Schijf van Vijf adviseert om:

  • Veel groente en fruit te eten
  • Te kiezen voor volkoren producten
  • Te kiezen voor meer plantaardige voedingsbronnen
  • Vloeibare vetten te gebruiken
  • Dranken zonder suiker te nemen
  • Slechts zo nu en dan iets van buiten de Schijf van Vijf te nemen
  • Gevarieerd te eten
  • De inname van zout, toegevoegde suikers en verzadigde- en transvetten te beperken

Wanneer je volgens deze richtlijnen eet, krijg je op dagbasis voldoende vitamines, mineralen en vezels binnen uit koolhydraten, vetten en eiwitten.

Aanvullend laat steeds meer onderzoek zien dat een meer plantaardig voedingspatroon (waarbij je de dierlijke producten uit de Schijf van Vijf minimaliseert) nog meer gezondheidsvoordelen biedt. Hiermee beperk je bijvoorbeeld de inname van verzadigde vetten en dierlijke eiwitten, wat goed is voor milieu én gezondheid.

Bloedsuiker bij eten reguleren met insuline

Bij diabetes type 1 moet je insuline toedienen bij het eten van een maaltijd om zo de bloedsuiker te reguleren. Hiervoor leer je na de diagnose al snel hoe je koolhydraten moet tellen. Koolhydraten bepalen namelijk voor het grootste gedeelte hoeveel insuline je bij het eten moet toedienen.

Toch kan het soms voorkomen dat je bloedsuiker piekt (hyper) of daalt (hypo) buiten streefwaarden, ondanks dat je de juiste hoeveelheid koolhydraten hebt geteld. Dit kan komen omdat naast koolhydraten, ook vetten en eiwitten een effect hebben op je bloedsuiker. Hiermee moet dus rekening worden voor het bepalen van de juiste insulinedosering.

Koolhydraten

Koolhydraten hebben het snelste en meest directe invloed op je bloedsuiker. Als snelste bron van energie zijn koolhydraten belangrijk voor het functioneren van je organen en het leveren van brandstof, bijvoorbeeld voor het sporten. Ook kunnen koolhydraten veel vitamines en vezels bevatten. De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert om ongeveer 40% van je totale dagelijkse calorieën te besteden aan koolhydraten.

Er zijn snelwerkende koolhydraten en complexe koolhydraten. De voorkeur gaat naar complexe koolhydraten, omdat deze een minder snelle stijging in bloedsuikers veroorzaken. Toch is er ook voor snelle koolhydraten ruimte, bijvoorbeeld om een hypo op te lossen.

Voorbeelden van complexe koolhydraten:

  • Groente en fruit
  • Volkoren brood
  • Volkoren pasta
  • Zilvervliesrijst en quinoa

Voorbeelden van snelle koolhydraten:

  • Witbrood
  • Koek en gebak
  • Dextro tabletten
  • Frisdrank (regular)

Vetten

Vetten leveren specifieke vitamines waar je lichaam niet zonder kan. Wanneer vetten los worden geconsumeerd, heeft dit weinig tot geen effect op je bloedsuikerspiegel. Daarentegen kunnen vetten in combinatie met koolhydraten en/of eiwitten de opname van de glucose uit de maaltijd aanzienlijk vertragen. Het gevolg is een veel langzamere stijging van je bloedsuiker.

De Nederlandse Gezondheidsraad adviseert om 20% tot 40% van je totale dagelijkse calorieën te besteden aan vetten. Het advies is om de meeste vetten te consumeren uit onverzadigde vetten. Dit zijn ‘gezonde’ vetten welke essentiële voedingsstoffen als Omega-6 en Omega-3 met zich meebrengen.

Probeer zoveel mogelijk transvetten te vermijden, aangezien deze de kans op hart- en vaatziektes vergroten. Ook vermindert het de werking van insuline. Hierdoor kun je meer insuline nodig hebben, wat correct doseren voor een maaltijd ingewikkelder kan maken. Verzadigde vetten kun je het best met mate consumeren, vanwege het LDL-cholesterol verhogende effect en daarmee vergrootte kans op hart- en vaatziektes.

Je kunt hier meer lezen over vetten bij diabetes type 1.

Voorbeelden voor onverzadigde (gezonde) vetten:

  • Eieren (eigeel)
  • Avocado
  • Noten (zonder zout) en zaden
  • Olijfolie
  • Vette vis (Zalm, Makreel)

Eiwitten

Ook voor het verteren van eiwitten heeft je lichaam insuline nodig. In eiwitten zitten aminozuren. Het lichaam kan niet zonder deze aminozuren. Deze zijn nodig voor de opbouw van (nieuwe) lichaamscellen en voor het reguleren van verschillende processen in het lichaam. Het Voedingscentrum adviseert om op dagbasis 0,8 tot 1 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht te eten.

Eiwitten kunnen je bloedsuikers verhogen wanneer ze in grote hoeveelheden worden gegeten. Zo kunnen eiwitten omgezet worden in glucose (dit heet gluconeogenese), voornamelijk een aantal uren na het eten nog. Als er geen insuline aanwezig is voor deze glucose, stijgt je bloedsuiker.

Houd er dus rekening mee dat wanneer je in één keer heel veel eiwitten consumeert, je wellicht meer insuline nodig hebt. Ook wanneer je een maaltijd met voornamelijk eiwitten eet (en dus met weinig koolhydraten en vetten), zul je insuline nodig hebben. Doe je dit niet, dan kruipt je bloedsuiker omhoog.

Voorbeelden van eiwitbronnen zijn:

  • Yoghurt en kwark
  • Eieren (eiwit)
  • Kippenborst
  • Biefstuk
  • Tofu en Tempeh
  • Bonen

Je kunt hier meer lezen over eiwitten bij diabetes type 1.

Tips voor het reguleren van je bloedsuiker bij eten

Hieronder vind je een aantal tips die het mogelijk eenvoudiger maken om je bloedsuiker stabiel te houden tijdens en na het eten:

  • Doseer je insuline voor de maaltijd op tijd (insuline heeft altijd even nodig om actief te worden).
  • Probeer altijd te kiezen voor volkoren producten. De extra vezels zorgen ervoor dat je bloedsuiker minder snel stijgt.
  • Je koolhydraatratio werkt alleen nauwkeurig wanneer de maaltijdcompositie (verhouding koolhydraten, vetten en eiwitten) van maaltijd op maaltijd vergelijkbaar is.
  • Let er op dat transvetten ervoor kunnen zorgen dat je veel meer insuline nodig hebt.
  • Bij grote porties koolhydraten kun je eventueel een stukje wandelen na de maaltijd. Dit helpt met het voorkomen van een piek in je bloedsuiker.

Wat mag je niet eten bij diabetes type 1?

Goed nieuws: je mag alles eten bij diabetes type 1. Alleen jij bepaalt wat je in je mond stopt, en wat niet. Wanneer je voor meerendeel van de tijd volgens de Schijf van Vijf eet, krijg je voldoende vitamines, mineralen en vezels uit koolhydraten, vetten en eiwitten binnen. Het is prima om zo nu en dan iets van buiten de Schijf van Vijf te eten. Er is dus niets wat je niet mag eten bij diabetes type 1.

Wel kan het zijn dat je er persoonlijk voor kiest om bepaalde ingrediënten of zelfs voedingsbronnen te minderen, omdat je ervaart dat je hierdoor je bloedsuiker makkelijker kunt regeluren. Een bekend voorbeeld hiervan is koolhydraatarm eten, omdat koolhydraten in verhouding de meeste insuline nodig hebben.

Dit betreft een persoonlijke voorkeur. Met de juiste kennis en ervaring kun je voor alle maaltijden die gemaakt zijn met eten uit de Schijf van Vijf, in principe nauwkeurig genoeg insuline doseren om met de bloedsuiker binnen streefwaarden te blijven.

Diabetes type 1 recepten

Hieronder vind je verschillende recepten die je kunt eten met diabetes type 1. Hierbij is rekening gehouden met de richtlijnen van de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Eet je liever koolhydraatarm? Dan kun je hier koolhydraatarme recepten voor diabetes type 1 vinden.

De recepten zijn ter inspiratie. Je kunt natuurlijk altijd ingrediënten verwijderen of toevoegen.

Ontbijt

Lunch

Avondeten

Tussendoortjes bij diabetes type 1

  • Een stuk fruit (appel, banaan, peer, etc.)
  • Een handje ongezouten noten
  • Yoghurt met muesli en bessen
  • Snackgroente zoals cherry tomaten, wortels, paprika of komkommer
  • Edamame boontjes
  • Volkorenboterham met hummus

Fruit eten met diabetes type 1

Je kunt prima fruit eten met diabetes type 1. Fruit is gezond en bevat veel vitamines en vezels.

Zorg er wel voor dat je de juiste hoeveelheid insuline toedient. Hiervoor dien je nauwkeurig de koolhydraten van de portie te weten. Zorg er tevens voor dat je de insuline tijdig toedient, om een piek in je bloedsuiker boven je streefwaarde te voorkomen.

Bessen hebben over het algemeen in verhouding minder koolhydraten. Als je koolhydraatarm eet, kun je kiezen om meer aardbeien, bessen, bramen, etc. in je voedingspatroon op te nemen. Voor je algehele gezondheid kun je beter geen enkel soort fruit uitsluiten.

Havermout pap met fruit bij diabetes type 1

Snoep eten met diabetes type 1

Met diabetes type 1 kun je ook snoep eten. Het advies is om dit wel te beperken, aangezien snoep weinig of geen vitamines, mineralen en vezels bevat. Daartegenover bevat het juist wel toegevoegde suikers.

Let er op dat snoep om die reden je bloedsuiker snel kan laten stijgen. Zorg er dus voor dat je goed weet hoeveel koolhydraten er in de portie snoep zitten, zodat je hier correct insuline voor kunt doseren. Probeer het bij een normale portie te houden. Houd ook rekening met de timing van je insulinedosering. Zo kun je proberen om de piek op te vangen.

Ook kan het helpen om je snoep te combineren met iets waar wel vezels, vetten en/of eiwitten in zitten. Door voeding te combineren creëer je een meer gebalanceerde ‘maaltijd’, waardoor de stijging van de bloedsuiker vertraagd kan worden.

Afvallen met diabetes type 1

Om af te vallen met diabetes type 1 dien je in een klein calorietekort van dagelijks 300 tot 500 calorieën te eten. Hierdoor creëer je een negatieve energiebalans. Dit wil zeggen dat het lichaam meer calorieën verbrandt, dan dat het binnenkrijgt door voeding en drinken.

Het is hierbij wel zaak dat je zo vaak mogelijk zo precies mogelijk insuline doseert. Zo voorkom je dat het lichaam te weinig energie heeft voor (bijvoorbeeld) de functies van je organen. Ook verklein je het risico op complicaties. Tevens verklein je de kans op hypo’s en hypers, welke het afvallen met diabetes aanzienlijk lastiger kunnen maken.

Je kunt hier meer lezen over afvallen met diabetes type 1.

Wat is het beste dieet bij diabetes type 1?

Er is geen beste dieet voor diabetes type 1. Het belangrijkste is om met je voedingspatroon de bloedsuiker goed te reguleren en tegelijkertijd voldoende vitamines, mineralen, vezels, koolhydraten, vetten en eiwitten binnen te krijgen.

Desondanks zijn er veel mensen met diabetes type 1 die kiezen voor een koolhydraatarm of ketogeen dieet bij diabetes type 1.

Koolhydraatarm dieet bij diabetes type 1

Een koolhydraatarm dieet houdt in dat je 11% tot 30% van je dagelijkse inname aan calorieën besteed aan koolhydraten. Koolhydraten hebben in verhouding bij consumeren het sterkste effect op de bloedsuiker. Door koolhydraten te minderen, kunnen sommige mensen hun bloedsuikerspiegel beter reguleren.

Let er wel op dat je bij het eten van een koolhydraatarm dieet aandacht besteed aan hoeveel vezels je binnenkrijgt. Een tekort ligt hierbij al snel op de loer.

Ketogeen dieet bij diabetes type 1

Het ketogeen dieet houdt in dat je minder dan 10% van je dagelijkse inname aan calorieën besteed aan koolhydraten. Je haalt bijna al je energie dan uit vetten en eiwitten. Sommige mensen met diabetes type 1 kiezen voor het ketogeen dieet omdat je hierbij minder grote doseringen insuline bij maaltijden hoeft te doseren. Dit maakt het mogelijk makkelijker om de bloedsuikerspiegel te reguleren.

Wel is het vaak lastig om een ketogeen dieet op langere termijn goed vol te houden. Grote restricties in voedingsbronnen kunnen bijvoorbeeld lijden tot een eetstoornis of een tekort aan voedingsstoffen.

Ook moet je bij diabetes type 1 hypo’s oplossen met koolhydraten. Wanneer je meerdere hypo’s op één dag hebt, consumeer je al snel meer koolhydraten dan je binnen een ketogeen dieet mag consumeren.

Overige tips over voeding en diabetes type 1

Voeding en diabetes type 1 is een breed onderwerp. Op Fit met Diabetes vind je meer verdiepende artikelen hierover, zoals:

Meer grip op je bloedsuiker

Voeding speelt een grote rol bij het reguleren van je bloedsuiker. Wil je in slechts zes weken meer grip op je bloedsuiker, zonder koolhydraten op te geven? Kijk dan eens naar de Time in Range Transformatie Cursus.

Bronnen

[1]: https://www.voedingscentrum.nl/nl/gezond-eten-met-de-schijf-van-vijf.aspx
[2]: https://diabetestype1.nl/bibliotheek/dagelijks-leven/114-gezond-eten-met-diabetes-type-1
[3]: https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/koolhydraten.aspx
[4]: https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vetten.aspx
[5]: https://www.gezondheidsraad.nl/documenten/adviezen/2021/03/02/voedingsnormen-voor-eiwitten
[6]: https://diabetesfederatie.nl/images/NDF-Toolkit/NDF_Voedingsrichtlijn_Diabetes_2020.pdf

DEEL DIT ARTIKEL

Lees verder: